Stok yönetiminin en sinsi düşmanı "yeterince var sanmıştım" cümlesidir. Müşteri ürünü ister, raflar boştur, satış kaçar. Ya da tam tersi: tedarikçi promosyon yaptı diye yığdığınız ürün altı ay dönmez, sermayeniz orada kalır.

Bu yazıda kritik stok seviyesini nasıl matematiksel ve sezgisel olarak birlikte belirleyeceğinizi göstereceğim.

Formülün özü

Klasik formül şudur:

Kritik Stok = (Ortalama Günlük Satış × Tedarik Süresi) + Güvenlik Stoğu

Bu üç parçayı tek tek açalım.

1. Ortalama günlük satış

Son 30-60 gündeki toplam satışınızı gün sayısına bölün. Örneğin son 60 günde 300 adet sattıysanız ortalama 5/gün'dür. Sezonsal ürünlerde son 12 ayın ortalamasını alın.

2. Tedarik süresi

Tedarikçiye sipariş verdiğiniz andan, ürün rafa konana kadar geçen süredir. Bunu mutlaka tedarikçi konuşmasıyla değil gerçek deneyimle ölçün. Pek çoğu "yarın gönderirim" der, gerçekte 4 gün sonra gelir.

3. Güvenlik stoğu

Talebin beklenmedik artışına veya tedarikin gecikmesine karşı tampon. Genelde günlük satışın %30-%50'si arasında tutulur.

Örnek hesap

  • Günlük ortalama satış: 5 adet
  • Tedarik süresi: 4 gün
  • Güvenlik stoğu: 5 × 0.4 = 2 adet
  • Kritik stok = (5 × 4) + 2 = 22 adet

Bu üründen stoğunuz 22'nin altına düştüğü an, yeni sipariş vermelisiniz.

Formülün ötesi: sezgisel ayarlamalar

Mevsimsellik

Klima yedek parçaları yazın 5 katına çıkar, kışın çeyreğine düşer. Tek bir kritik stok sayısı işe yaramaz — sezona göre üç farklı eşik tutun: kış, geçiş, yaz.

Tedarikçi güvenilirliği

Sadık ve hızlı tedarikçi varsa eşiği düşük tutabilirsiniz. Tek tedarikçi varsa ve sık aksaklık yaşanıyorsa eşiği yükseltin.

Ürünün karlılığı

Kâr marjı yüksek olan ürünü kaçırmak çok pahalıdır — bu ürünlerin eşiğini yüksek tutun. Düşük marjlı, talebi az ürünlerde gereksiz stoklama yapmayın.

Raf ömrü

Süt ürünleri, kozmetik, gıda gibi son tüketim tarihli ürünlerde eşik formülünü düşürün — yığmak demek bozulmak demektir.

Pratik öneri

StokX'te her ürün için "kritik stok seviyesi" alanı vardır. Yeni başlıyorsanız:

  1. Tüm ürünlere genel bir varsayılan eşik atayın (örn. 10 adet).
  2. İlk ayda hangi ürünlerde sürekli "kritik" alarmı geliyor not edin — bu ürünlerin eşiği yüksek olmalıdır.
  3. Hangi ürünlerde hiç alarm gelmiyor ve eski stok birikiyor — bu ürünlerin eşiği düşük olmalıdır.
  4. Her ay rakamları yeniden ayarlayın.

Üç ay sonra rakamlar oturur, asla "yeterince var sanmıştım" demezsiniz.